Dikmen Çöplügü- I

2009-12-01 01:29:00

 

Değerli Halkın Sesi okuyucuları bundan böyle belirli aralıklarla çevre konularıyla ilgili sizlerle birlikte olacağım. 

Uzun yıllardır insanlığı tehdit eden en büyük sorunlardan biri haline gelen çevre sorunları ve kirliliği kendisini özellikle son yıllarda iyiden hissedilir hale getirmiştir. Hava, su ve toprak kirliliği yaygın olarak tüm toplumları ve dünyanın genelini etkisi haline alarak insan sağlığı için büyük bır tehlike oluşturmaktadır.  Çevreyle ilgili yöresel ve uluslararası olmak üzere çevre örgütleri oluşturulmuş ve sorunların giderilmesi ve insanlığa olan ters etkilerin en aza indirgenmesi için çeşitli yasal zorunluluk ve uygulamalar getirilmiştir. 

 

Bugün ülkemiz de dünyanın kanayan yarası olan çevre sorunlarıyla boğuşmakta lakin önlem olarak dünya çapında alınan yasa ve uyarılara yeterince ayak uyduralamamaktadır. Bilinen bir gerçek vardır ki Kuzey Kıbrıs’ta toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyen birçok sorun bulunmaktadır. Dikmen çöplüğü ve CMC bunlardan sadece gündemin başında olanlardır.

Dikmen çöplüğü ve CMC ile ilgili bugüne kadar birçok çalışma yapılmış fakat verimli hiçbir sonuç alınamadığı gibi sorunlar bir türlü giderilememiştir. Öncelikli olarak dikmen çöplüğünü ele alarak başlamımız gerekirse bugune kadar bu konuyla ilgili neler yapılmış veya yapılmamıştır? Basından takip ettiğim kadarıyle özellikle dikmen çöplüğüyle ilgili yapılan tüm çalışma ve ıslah çabalarının sonucunda yetki karmaşası olduğu ortaya konulmuştur. Yapılan çalışmalarda yetki karmaşaşından çok koordinasyonsuzluk oldugu kanaatindeyim. Zira yapılan çalışmalar eğer hep bir arada koordineli ve kontröllü bir şekilde yürütülmüş olsaydı şu anda vatandaşlarımız bu dertten muzdarip olmaya devam etmeyeceklerdi.

Yıllar boyu hiçbir ek önlem alınmadan çöpler gömülmeye , yakılmaya ve üzerleri toprakla örtülmeye çalışılmıştır.  Açıkça görülmüştür ki uygulanan bu yöntemler oldukça yetersiz olmuştur. Çöplerin üzerinin örtülmesinin en büyük amacı metan gazının oluşumunu engellemek olmalıydı. Peki engellenebilmişmidir? Tabiki hayır, bu yapılan yöntemin yanlış olduğunu değil yetersiz ve eksik olarak yürütüldüğünü göstermektedir.

 

            Daha sonraları daha da iyi bir adım atılarak çöpleri ayrışma  ve çöplerden sızan gazın kontrölü yoluna gidilmiştir. ikiside gayet gerekli ve yerinde uygulamalardı lakin iki yönteminde aynı anda uygulanması sonuç getirebilirdi. Dikmen çöplüğü gerek beledi katı atık olmak üzere, tıbbi, kimyasal  ve durağan atık dediğimiz inşaat atıklarından oluşmaktadır. Bu değişik özellikteki çöplerin birlikte gömülmesi ve depolanması dünya çapında kabul görmeyen bir uygulamadır. Dikmen çöplüğü için çöplerin ayrışımı ve geri dönüşümü verimli bir sonuç olabilmektedir lakin çöplerin yıllarca türlerine bakılmaksızın birarada gömülmesi ,yakılmaya devam edilmesi geri dönüşüm potansiyeli oldukça yüksek olan çöp türlerinin kirlenmesine ve bu yöntemin de yetersiz olmasına yol açabilmektedir. Bu yüzden çöpler üzerinde uzman gözlemlemelerinin ve değerlendirmelerinin yapılması oldukça gerekli ve uygulanacak ıslah yönteminin tercihi için kaçınılmazdır.  

Yine basından takip ettiğim kadariyle Dikmen çöplüğü ıslahı için bir başka düşünce yakma tesisleri kurarak çöplerin yakılmasıyla enerji üretimi olmuştur. Lakin bu yöntem dünyanın birçök yerinde halk tarafından protesto edilmiş ve kabul görmemiştir .Yakma sırasında çıkan gazların uygun bir şekilde kontrol altında tutulması gerekmektedir. Aksi takdirde çok ciddi sağlık ve çevre problemlerine yol açabilmektedir. Ayriyeten yakma sırasında oluşan kül ve cürüflarla ilgilenmek sanıldığı kadar kolay olmamakla beraber birçok probleme yol açacaktadır. Şu anda içinde bulunduğum  proje Ingilterenin en büyük yakma tesislerinden birinden elde edilen kül ve cürüf atıklarının ıslahı ıle ilgilidir ve sadece küllerin ıslahı için üstün bi çaba gösterilmektedir. Bu tür yan ürünlerin ıslahı bulundurdukları karmaşık kimyasal yapıdan dolayı oldukça zorlayıcı olabilmektedir.  Ayriyeten, şu anda Kıbrıs’taki atık üretim oranının nüfüsa bağlı olarak çok büyük bır oranda olmaması yakma tesisleri kurmak yerine daha sürdürülebilir çözümlere yönelmemizi zorunlu kılmaktadır. Peki ne yapılabilir?

 

Elimizde başarıyla uygulanmış ve sonuçlandırılmış birçok Avrupa ülkesindeki çöplük alanı ıslah örnegi vardır. Bunlar nelerdir nasıl uygulanmış ve başarıya ulaşılmışıtr?  Malta halkı yakın bir zamana kadar Kıbrıs toplumunun yaşadığı çevre sorunlarıyla boğuşmuştur. Bu yüzden onların şu anda geldikleri nokta ve göstermiş oldukları gelişim Kıbrıs halkı için bir örnek teşkil edebilmektedir. Malta iyi ve teşvik edici bir örnektir zira çevre koşulları ve iki adanın yapısı benzerlik teşkil etmektedir. Malta Avrupa Birliğine girmeden ve hatta girdikten bir kaç yıl sonra bile çevre sorunlarıyle savaşmıştır. En büyük sorunlardan ve Avrupa birliğinin ısrarla düzeltilmesini istediği ve direttiği konu çöp atıkları konusuydu. Şu anda Dikmen çöplüğü dolayısiyle yöre halkının çektiği sıkıntıları Maltanın büyük bır bölümü yaşamıştır. Peki ne yapılmıştır?Avrupa birliğinin de getirdiği baskı ve maddi yardımla bu alanlar ıslah edilmiş ve belirli bir standarda getirilmiştir.. 

Peki çöplük alanlarının ıslahı için ne yapmıştır Malta? Ve biz ne yapmaliyiz?

Öncelikle yapılacak veya atılacak her küçük adımdan evvel Dikmen çöplük alanını oluşturan bölgenin gözden geçirilmeşi ve çeşitli tetkiklerin yapılması gerekmektedir. Örneğin, çöplük alanının derinliği,o bölgenin  jeolojik olarak detaylı olarak incelenmesi gerekmektedir. O bölge arazisinin ne ölçüde kirletildiği, o bölgeye yakın varsa su kaynaklarının, yer altı ve yüzey suyu olmak üzere çöplük alanındaki sızıntı dolayısıyle ne oranda kirletildiğinin incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir.Dikmen çöplüğünden çıkan gazların ne oranlarda ve ne derecede hava kirliliğine katkıda bulunduğuna dair ölçümler yapılmalıdır.

 

 Çöplük alanının ıslahında yapılması gereken ilk aşama çıkan gazın stabilize edilmesidir.  Bu çeşitli yöntemlerle yapılabilmektedir. Ikinci aşama gömülmüş atıkların kazılarak çıkarılması ve önceden belirlenmiş ayıklama tesislerine götürülerek bir sonraki aşamaya bağlı olarak ayrışımının yapılma işlemidir. Ayrışma işleminden sonra ayrılan materyaller taşıdıkları özelliklere göre geri dönüştürme işleminden geçirilebilir veya yakılabilirler. Bu yöntemleri, avantaj-dezavantaj ve uygulanabilirliklerini bir sonraki yazıda sizlerle paylaşaçağım.

Uzun yıllardır aktif olan bir çöp alanını ıslah etmek tahmin edilebileceği gibi kolay bir işlem olmadığı gibi oldukça maliyetli bir işlemdir. Buna karşılık yukarıda da belirttigim gibi, çöpleri gömmek ve üzerlerini toprakla örtmek kısa dönem için çözüm olsa da uzun vadeli bir çözüm olmayacağı gibi sağlıklı bir çözüm de olmayacaktır.  Dikmen çöplüğü belirli bir standard ve düzenekte hazırlanmadığı için örterek çözüm aramak uzun süreli bir çözüm kesinlikle saglamayacaktır. Ingiltere’de 1995 yılına kadarki 10 yıllık bir sürede  gömülen ve üzerleri toprakla örtülen çöpler standardlara uygun bir atık alanı oluşturulmasına rağmen gaz emme düzeneğindeki bir yetersizlik ve yanlış uygulamadan dolayı 10 yıllık bi sürede 50’nin üzerinde ölümle ve çeşitli yaralanmalarla sonuçlanmış durumlara sebep olmustur. Gömülmüs alanda biriken metan gazı havaya ve çöplük alanına yakın olan binalara sızmakta ,birikmekte ve beklenmeyen ani patlamalara yol açmaktadır. Bu yüzdendir ki çevre halkı Dikmen çöplüğünden çıkan çeşitli gazların etkisinde kalarak çeşitli sağlık problemleriyle boguşmakta ve çöplükteki yangınlar durmadan devam etmektedir.

 

Unutulmaması gereken birşey vardır ki , Dikmen çöplüğünün standardlara uygun olarak gerekli tüm önlemler alınarak ıslah edilmesi çevreye verilen zararların arazi dahil olmak üzere bir nebze iyileştirilmesine ve en önemlisi başka bir çöp alanı açmadan bulunan çöp alanında kapasitesinin %60 oranında elverişli bir hale getirilmesi demektir.  Çöp alanının ıslahının yapılması Dikmen çöplük sorunun ortadan kalkması demek olmakla beraber istikrarlı kontröllerin ve atığın önlenmesi ve buna benzer sürdürelebilir yöntemlerin de gündeme getirilmesi demek olacaktır. Uzun vadeli bir çözüm olmaksızın Dikmen çöplüğü ve/veya benzeri çöplük sorunlarının üzerinden gelinmesi neredeyse imkansızdır.

233
0
0
Yorum Yaz